Historische landgoederen vertellen niet alleen het verhaal van ons verleden, maar bieden ook antwoorden voor de toekomst. Ontdek hoe deze bijzondere plekken kunnen bijdragen aan meer biodiversiteit, een sterker landschap en een klimaatrobuuste leefomgeving.
Inschrijven
Historische landgoederen zijn veel meer dan waardevolle relicten uit het verleden. Ooit waren ze plaatsen waar nieuwe ideeën rond landbouw, bosbeheer, architectuur en landschapsinrichting vorm kregen. Vandaag kunnen deze plekken vol erfgoed- en natuurwaarden opnieuw een rol spelen in de aanpak van maatschappelijke uitdagingen zoals klimaatverandering, biodiversiteitsverlies, duurzame landbouw, waterbeheer en recreatie.
Tijdens deze provinciale landschapsdag ontdek je welke praktijken de maatschappelijke betekenis van historische landgoederen kunnen versterken en welke beleidsinstrumenten beschikbaar zijn voor hun beheer en herwaardering. De belangrijkste erfgoed- en landschapspartners in Vlaams-Brabant belichten aan de hand van praktijkvoorbeelden hun dienstverlening aan eigenaars, lokale besturen, … Tijdens de excursies ontdek je hoe deze uitdagingen en kansen zich concreet vertalen op het terrein.
Wat kan je verwachten?
Praktisch
Deze studiedag is een organisatie van de provincie Vlaams-Brabant in samenwerking met Regionaal Landschap Brabantse Kouters.
Het gehucht Borcht (Grimbergen) – ook Borght, Borgt, Senecaberg – dankt zijn oorsprong en naam aan de grote motte of burchtheuvel in het midden van het gehucht. Hij wordt voor het eerst vermeld in 1275 in de 'Keure van Grimbergen' maar is ongetwijfeld veel ouder. Een bijzondere plek met een bijzonder verhaal, van de Grimbergse oorlog over Manneke Pis tot een verzetsplek in WOII… Ook het naastgelegen ‘Domein Ter Tommen’ is zo’n uitzonderlijke plek, een natuurpareltje rond een oude meander van de Zenne, met een geschiedenis. En jawel, beide landgoeden hebben een historische link… Benieuwd?
We bezoeken beide sites – uitzonderlijk toegankelijk voor deze studiedag - samen met het Regionaal Landschap Brabantse Kouters. Naast hun historisch verhaal, krijgen we een toelichting over het huidige beheer en werpen we een blik op hun toekomstverhaal.
Te voet gaan we tot in de tuin van de voormalige pastorie van Meise. In verschillende fases werd deze wat desolate site in het dorpscentrum opgewaardeerd door de gemeente en verschillende partners. Regionaal Landschap Brabantse Kouters zorgde voor de herinrichting en het wegwerken van achterstallig beheer in de parktuin. ERF Vlaams-Brabant is intussen gestart met het traject voor de herbestemming en restauratie van het pastoriegebouw. We krijgen een inkijk in de uitrol van het project doorheen de jaren en de visie op de toekomst.
Nadien steken we door naar het aansluitende domein van Boechout, en gaan we op stap doorheen Plantentuin Meise met de technisch beheerder van de openluchtcollecties en het domein. Van hem horen we hoe ook daar gezocht wordt naar oplossingen voor water- en droogtevraagstukken, afstemmen op erfgoed-, natuur- en wetenschappelijke waarden, inzetten op maatschappelijke meerwaarde,…
Langsheen het kanaal Brussel-Willebroek ontwikkelden zich vanaf de 17e eeuw verschillende hoven van plaisance, waarvan enkele in de rand van Vilvoorde samengevoegd werden tot een belangrijke groene long in eigendom van de stad. Het park, dat intussen deels onder het viaduct van Vilvoorde gelegen is, biedt een meerwaarde voor natuur én de Vilvoordenaars op vele vlakken.
Samen met ANB, ERF Vlaams-Brabant, Regionaal Landschap Brabantse Kouters en andere partners wordt een kwalitatieve invulling gegeven met ruimte voor natuur, sport, wonen, recreatie en evenementen.
Op de rand van het dorp bevond zich in het begin van de 15e eeuw de residentie van de heren van Grimbergen, die evolueerde tot een indrukwekkend landhuis met park, dat intussen een ruïne werd in het bos in het centrum van de gemeente. Het MOT (Museum voor de Oudere Technieken) zorgt met het thema traditionele bouwtechnieken voor een originele ontsluiting van het Prinsenkasteel.
De gemeente Grimbergen, het MOT en ANB (Agentschap natuur en Bos) werkten samen een geïntegreerd beheersplan uit voor het Prinsenbos en kasteel met zowel erfgoed als natuurdoelstellingen. Steven De Waele, conservator van het MOT en Elke Cleymans, boswachter bij ANB, geven een toelichting bij de historiek van het domein en de visie, aanpak en uitdagingen voor het beheer.
Het domein van het Rubenskasteel kent veel uitdagingen. Hoe maak je het landschap dat Rubens inspireerde opnieuw beleefbaar - zowel in het domein als vanuit het kasteel? En hoe verzoen je de toegankelijkheid en beleving met natuur, klimaat en beheer?
Sinds begin 2026 is het Rubenskasteel onderdeel van Herita – een nieuwe stap, want de ontwikkeling en het beheer van dit bijzondere domein is volop in beweging. Tijdens deze excursie laten Bert Watteeuw (conciërge Rubenskasteel & directeur Rubenshuis) en Wim Debaene (projectleider Landschap bij Herita) je niet alleen zien wat er speelt. Denk mee over de toekomst: hoe pakken we het beheer aan van de tuin, graslanden, bomen, vijvers en grachten? Welke keuzes zou jij maken? Jouw input telt.
We leggen ook uit hoe Herita als een 'national trust' werkt. Erfgoedsites worden ontwikkeld, ontsloten voor publiek en herbestemd met middelen uit inkomsten, verhuur, ledenwerking en fondsen. De Herita-sites hebben elk een uniek landschap en vragen een doordacht groenbeheer, uitgevoerd door een mix van vrijwilligers, maatwerkbedrijven en gespecialiseerde firma's.
Het Rubenskasteel staat nog maar aan het begin van dat verhaal. Tijdens de excursie kan je dan ook meedenken en zelf de handen uit de mouwen steken. Ideeën op tafel. Want de toekomst van dit bijzondere landschap maken we samen.